Page 106 - ฉบับ "ปรีดี บรรณานุสรณ์ 2561"
P. 106
เรื่องเป็นราว อย่างเช่นเรื่องความเป็นชาติ ชาตินิยมคืออะไร หรือว่าการ
ใช้อาวุธนิวเคลียร์มีปัญหาอย่างไร ท่านมีความสนใจในเรื่องต่างๆ ที่เกี่ยว
กับประเทศชาติ ไม่ว่าในด้านการเมือง เศรษฐกิจ หรือสังคม ความคิดของ
ท่านยังแจ่มชัดและมั่นคงในหลัก ๖ ประการของคณะราษฎร
พอท่านเขียนต้นฉบับเสร็จ ก็จะให้น้อย (วิชินี) พิมพ์ดีดให้
โดยใส่กระดาษก๊อปปี้ครั้งละ ๔ - ๕ ชุดด้วยกัน เพราะสมัยนั้นยังไม่มี
คอมพิวเตอร์ แล้วท่านจะเอาชุดหนึ่งเป็นตัวตั้ง เอาอีกชุดมาตัดต่อ เติม
เข้าไปปรับปรุงข้อเขียนนั้นๆ โดยเก็บต้นฉบับไว้ แล้วก็ให้พิมพ์ใหม่ เอา
มาตัดต่ออีก ๓ - ๔ รอบเป็นอย่างน้อย เพราะฉะนั้นคำาขวัญหนึ่งชิ้นท่านใช้
เวลาเป็นสัปดาห์ คือให้เลขาฯพิมพ์แล้วเอากลับมาแก้ มาศึกษาค้นคว้า
เพิ่มเติม อ้างหลักฐานตามที่ท่านได้เคยเขียนเอาไว้ แล้วก็พิมพ์ใหม่ บางที
ท่านก็จะให้ผมกับคุณป้า (ซึ่งมีความจำาเรื่องบุคคลดีเลิศ) ช่วยอ่าน ช่วย
เสนอความเห็น ท่านจะออกตัวว่า “บางทีลุงเผลอเรอไป” เมื่อผมเสนอ
อะไรหรือสอบถามเป็นเรื่องเป็นราว ท่านก็จะชมเชยว่าดี ทำาให้ผมยิ่งตั้งใจ
อ่านและหาเรื่องมาถามมากขึ้นจนกระจ่าง
จนกระทั่งถึงช่วงอาหารกลางวัน บางทีท่านก็จะทำางานอีกนิด
หนึ่งแล้วไปนอนพักจนประมาณ ๓ - ๔ โมง ท่านก็จะมาดื่มนำ้าชา แล้วออก
ไปเดินเล่นบ้าง เดินไปตลาดบ้าง หรือนั่งรถไปไกลๆ บางครั้งเอานำ้าชาไป
ดื่มด้วย บางวันช่วงสายๆ หรือบ่ายต้นๆ ก็จะมีไปรษณีย์และหนังสือพิมพ์
จากประเทศไทย มาเป็นกิจกรรมของท่านที่ต้องตอบจดหมาย หรือต้อง
ทำาต่อ
ผมโชคดีที่มีโอกาสพาท่านเดินไปสวนสาธารณะ ไปที่โน่นที่นี่
หลายครั้งด้วยกัน และไปกันสองคนก็บ่อยๆ ผมได้ฟังท่านเล่าเรื่องนั้น
เรื่องนี้ อย่างเช่นถ้าเดินผ่านบ้านคนเวียดนามใกล้ๆ บ้าน ท่านจะเล่า
ประวัติคนนั้นคนนี้ เรื่องความสัมพันธ์ไทยกับเวียดนาม เรื่องประวัติของ
106 ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๑
