Page 68 - ฉบับ "ปรีดี บรรณานุสรณ์ 2562"

แล้วไม่ทราบทำาไมถึงได้ทำา
เรื่องนี้ไม่ใช่ทางด้านส่วนตัวของท่านเอง แล้วดูครั้งนี้สิคะทำาไม

อัฐิของท่านถึงได้ลอยลงทะเลหมดเลย เพราะท่านคิดว่า ท่านไม่ได้ให้
เคารพ สักการะ กราบไหว้ ท่านไม่เห็นด้วยเลยเรื่องนั้น ถ้าเคารพก็คือ
เคารพในความคิดที่ท่านได้กระทำามาหรือในความคิดที่มีประโยชน์นำา

สังคมไทยให้เจริญรุ่งเรือง เป็นทางด้านนี้มากกว่า อย่างเรื่องศาลพระภูมิ
ท่านไม่เห็นด้วยอย่างมากเลย ถ้าจะกราบไหว้ก็ให้นำาพระพุทธรูปไปไว้ใน

ศาลพระภูมิด้วย เป็นการกราบไหว้ตัวแทนของพระพุทธเจ้าหรือสิ่งที่ท่าน
สั่งสอนมา

แล้วด้านจุดมุ่งหมายทางการเมือง

ตอนนั้นเราอยู่ในฐานะที่ลี้ภัยการเมืองอยู่ในประเทศจีน จึงมุ่ง
เกี่ยวกับทางด้านการเมืองของไทยโดยตรงไม่ได้ เพราะเดี๋ยวกระทบ

กระเทือนถึงเจ้าของประเทศที่เราต้องอาศัยเขากินอยู่ แต่ขณะที่ท่านอยู่
ที่จีน ครั้งหนึ่งท่านเคยเขียนข้อเสนอเกี่ยวกับเมืองไทยในเรื่องขุดคอคอดกระ
นับเป็นปัญหาทางด้านเศรษฐกิจ ไม่ได้เกี่ยวกับการเมือง ไม่เหมือนกับที่

ไปอยู่ที่ประเทศฝรั่งเศสแล้ว ท่านถึงได้สามารถเขียนถึงเรื่องลักษณะ
การเมือง เช่น จงพิทักษ์เจตนารมณ์ ๑๔ ตุลาฯ อะไรทำานองนั้นได้

ท่านอาจารย์เคยคาดหวังไหมว่าจะมีคนรุ่นหลังสนใจเรื่องของท่าน
ท่านก็คงนึกไม่ถึง เพราะนึกไม่ถึงเหมือนกันว่า สภาพการเมือง

ของไทยจะมีการเปลี่ยนแปลงไป แต่ที่ท่านเชื่ออยู่อย่างหนึ่งว่า ความคิด
ของท่านจะเป็นที่ยอมรับ และเป็นสิ่งที่ท่านอยากมากที่สุด ที่ท่านเคยพูด

กับพี่คือระบบความคิดไม่ใช่จะมีแต่ของต่างประเทศเท่านั้น แต่ระบบ
ความคิดของคนไทยก็มี และท่านถือว่าท่านก็เป็นผู้หนึ่งที่ได้ค้นคว้าศึกษา

66 ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๒