Page 34 - ฉบับ "ปรีดี บรรณานุสรณ์ 2561"

ปารีสได้กลายเป็นแหล่งบ่มเพาะการอภิวัฒน์ประชาธิปไตยให้กับหลาย
ประเทศในยุโรปและในเอเซีย กล่าวคือ ขนบจารีตเพื่อการอภิวัฒน์ที่แพร่

หลายและสืบสานกันมายาวนานทั้งในทางทฤษฎีและการลงมือปฏิบัติได้
ตกทอดมาจนถึงช่วงเวลาที่ข้าพเจ้ายังเป็นนักศึกษาอยู่ในปารีสด้วย
“มาร์กซ์ เองเกิลส์ รวมถึงเลนินซึ่งก่อการอภิวัฒน์อันยิ่งใหญ่
ล้วนแต่ได้เคยใช้ชีวิตช่วงหนึ่งอยู่ในปารีสมาแล้ว ส่วนชาวเอเซียซึ่ง
ปรารถนาในเอกราชอันสมบูรณ์ของชาติและประสงค์จะปลดเปลื้อง

มาตุภูมิของตนจากลัทธิอาณานิคมหรือกึ่งอาณานิคมนั้น ต่างมารวม
ตัวกันอยู่ในประเทศฝรั่งเศสในช่วงเวลานั้น โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เหงียน
ไอคว๊อค (โฮจิมินห์) โจวเอินไหล เฉินอี้ รวมถึงบรรดานักอภิวัฒน์จาก
ประเทศต่างๆ อีกเป็นอันมาก …”

แผนการใหญ

บนถนนอองรี มาร์แต็ง (Rue Henri Martin) อันร่มรื่นและ
ทอดตัวยาวออกไปกว่า ๕๐๐ เมตร ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี เป็นผู้ที่นาย

ปรีดีชักชวนให้มาเดินเล่นและสนทนาร่วมกัน บางตอนของการสนทนา
ได้รับการบันทึกไว้ว่า
“ปรารภกันว่า ได้ยินผู้ที่ต้องการเปลี่ยนระบบสมบูรณาฯ มา
มากมายหลายคนแล้ว แต่ยังไม่มีใครจะตัดใจเอาจริง ฉะนั้น เราจะไม่พูด

แต่ปาก คือจะต้องท�าจริง จากน้อยไปสู่มาก แล้ววางวิธีการชวนเพื่อนที่
ไว้ใจได้ร่วมเป็นหน่วยแรกขึ้น ต่อมา จึงชวน ร.ท.แปลก ร.ต.ทัศนัย ซึ่งย้าย
จากบ้านพักเดิมไปอยู่ถิ่นเดียวกับข้าพเจ้าที่ Quartier-Latin จึงได้สนทนา
กันแทบทุกวัน แล้วก็ได้ชวนเพื่อนอื่นๆ ให้ร่วมด้วย”

34 ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๑