Page 88 - ฉบับ "ปรีดี บรรณานุสรณ์ 2562"
P. 88
ว่าเป็นเรื่องสำาคัญยิ่ง เพราะฉะนั้นจากการกระทำาของท่านทางการเมือง
ที่เป็นหัวหน้าทางฝ่ายพลเรือนในการเปลี่ยนแปลงการปกครองในปี
๒๔๗๕ การแสดงออกทุกอย่างในการร่างรัฐธรรมนูญก็ดี ตรากฎหมาย
และบริหารบ้านเมืองก็ดี โดยทั่วไปแล้วมีแนวทางเป็นประชาธิปไตย สร้าง
ระบบบริหารแบบรัฐสมัยใหม่ (Modern State Administration) เช่น
สร้างระบบ ก.พ. และ ก.ต. ในทางเศรษฐกิจก็ส่งเสริมรัฐวิสาหกิจเพื่อจำากัด
อิทธิพลของนายทุนต่างชาติ สร้างระบบเศรษฐกิจการคลังสมัยใหม่กับ
การตั้งธนาคารชาติ และประกาศใช้ประมวลกฎหมายรัษฎากร เป็นต้น
จะมีสีสันทางสังคมนิยมแผ่วเบามาก
ส่วนสังคมนิยมที่ท่านรับมานั้น เป็นสังคมนิยมที่ได้มาในประเทศ
ยุโรปตะวันตก โดยเฉพาะในประเทศฝรั่งเศส เพราะฉะนั้นเรารู้ได้โดยไม่
แคลงใจในจิตใจเลยว่า ท่านต้องเป็นสังคมนิยมที่ชื่นชมในสิทธิเสรีภาพ
ประชาธิปไตยแน่นอน ส่วนในสมัยที่เป็นนักศึกษาในฝรั่งเศส ท่านจะมี
ความคิดเห็นด้วยกับการปฏิวัติของบอลเชวิคหรือไม่ ผมคิดว่าท่านก็คงจะ
เป็นผู้เห็นด้วยกับความใฝ่ฝันอันสูงสุดของเขา ซึ่งก็ไม่ใช่เรื่องแปลกประหลาด
แต่อย่างใด แม้แต่ Sidney Webb ผู้ก่อตั้ง London School of Eco-
nomics and Political Science ซึ่งเป็นนักคิดนักปราชญ์ใหญ่ของอังกฤษ
ในศตวรรษนี้ ก็เป็นผู้หนึ่งที่ฝากความหวังให้กับระบบโซเวียต ในฐานะที่
เป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของโลกในปี ๑๙๑๗ ในประเทศรัสเซีย
แต่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในรัสเซียหลังจากนั้น พัฒนาเป็นระบบ
เผด็จการที่ทารุณโหดร้ายในสมัยสตาลิน ผมคิดว่าคนที่ได้รับการศึกษา
อย่างดีในประเทศฝรั่งเศส โดยเฉพาะได้เรียนกฎหมายอย่างท่านปรีดี
พนมยงค์ จะไปเห็นดีเห็นชอบกับระบบสตาลิน และเมาเซตุงนั้น ผมไม่
คิดว่าจะเป็นไปได้ นี่เป็นสิ่งที่ผมได้สรุปจากการไตร่ตรองกลั่นกรองมา
เป็นเวลานานปี
86 ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๒
