Page 95 - ปรีดีบรรณานุสรณ์ 2563
P. 95
ท่านใช้เวลาเกือบทั้งหมดอยู่ในห้องนี้ นอกจากการเขียนหนังสือเรื่อง
ชีวิตการลี้ภัยของท่านในเมืองจีนแล้ว ท่านยังได้ทำาบันทึกเรื่องต่าง ๆ
มากมายก่ายกองเกี่ยวกับเมืองไทย ท่านมีเลขาส่วนตัวสำาหรับพิมพ์ดีด
และเก็บแฟ้มต่าง ๆ ซึ่งทวีจำานวนขึ้นแทบทุกวัน ดิฉันเรียนท่านว่า
ใคร ๆ อยากให้ท่านเขียนเรื่องเสรีไทยตั้งแต่ต้น ท่านว่า ท่านอยากทำา
อยู่แล้ว แต่ยังหาเวลาไม่ได้เลย เพราะมีเรื่องอื่น ๆ แทรกเข้ามา ซึ่ง
ทำาให้ท่านต้องเสียเวลามากอยู่เสมอ เช่น ในการฟ้องเรื่องคดีสวรรคต
หลายครั้งหลายครา และท่านชนะความทุกครั้งนั้น ทนายของท่าน
ค่อนข้างจะสบาย เพราะท่านเขียนคำาฟ้องมาให้เสร็จทุกแง่ทุกมุมอย่าง
ละเอียดลออ นอกจากนั้นแล้ว ทางเมืองไทยยังขอให้ท่านเขียนโน่น
เขียนนี่ ไม่ว่าจะเขียนอะไร ท่านก็ไม่เคยเขียนโดยไม่มีหลักฐานอ้างอิง
เลย ฉะนั้น เรื่องที่ท่านเขียนทุกชิ้นจะดูคล้ายตำารา และการหาหลักฐาน
อ้างอิงนี้ท่านก็ต้องใช้เวลาไม่น้อย แต่ท่านใช้คนเก่งมากในเรื่องนี้ ใคร
เข้าไปใกล้ท่านบ่อย ๆ ก็จะถูกใช้ให้อ่านโน่นอ่านนี่ ค้นโน่นค้นนี่ สั่งให้
ค้นข้ามประเทศก็มีประจำา เช่น ให้ทางเมืองไทยค้นบันทึกการประชุม
รัฐสภา พ.ศ. นั้นถึง พ.ศ. นั้น ครั้งหนึ่งดิฉันข้ามไปอังกฤษแล้ว ท่าน
ยังโทรศัพท์สั่งให้ไปค้นบางเรื่องที่ PUBLIC RECORD OFFICE ใน
ลอนดอนอีก แต่ทุกคนที่รับใช้ท่านในเรื่องเช่นนี้ จะได้รับความรู้เพิ่ม
แก่ตัวเองเสมอไป
เวลาของท่านต้องเสียไปกับแขกที่มาหาก็ไม่ใช่น้อย นอกจาก
คนที่สำาคัญ ๆ ต่างชาติที่มาเยี่ยมเยียนในโอกาสต่าง ๆ เช่น ปีใหม่
วันเกิด แล้วยังมีคนจากเมืองไทยมาเสมอ ๆ นอกจากนั้น นักศึกษา
ไทยในฝรั่งเศสเองก็มักจะไปเรียนปรึกษาและขอคำาแนะนำาในเรื่อง
การเรียน ซึ่งท่านก็ยินดีและเต็มใจช่วยแนะนำาให้ทุกราย ส่วนบางคน
ที่มาถามเรื่องวิชาการ ท่านก็มักจะบอกให้ไปอ่านหนังสือเล่มนั้น ๆ
๙๔ ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๓
