Page 92 - ปรีดีบรรณานุสรณ์ 2563

ท่านก็อพยพไปอยู่สัตหีบเลย ดิฉันไม่ได้ไปอยู่ด้วย แต่เดินทางไปสัตหีบ
เกือบทุกวัน จนกระทั่งจำาบ้านเรือน โรงร้าน ตามทางได้แทบหมด

เช้ามืดจะมีเพื่อนชาวธรรมศาสตร์คนหนึ่ง มารับไปส่งที่สถานีรถบัส
ตอนรถไปจอดพักให้กินอาหารที่ระยอง มักจะได้พบคุณเสวตร เปี่ยม-
พงศ์สานต์ ซึ่งเป็นผู้แทนในขณะนั้นเสมอ บรรดาลูกน้องที่สนิทของท่าน
ต่างพากันเป็นห่วงท่าน และฝากความเคารพให้ดิฉันไปกราบแทน

แต่คุณปราโมทย์ พึ่งสุนทร คิดได้ดีกว่าคนอื่น ๆ ฝากเงินไปให้ท่าน
๕๐๐ บาท พวกเราเพิ่งนึกขึ้นได้ เป็นความจริงที่ท่านไม่มีเงินติดตัวเลย
ท่านใช้ดิฉันกลับมาติดต่อกับคนต่าง ๆ ไม่ใช่เรื่องคอขาดบาดตายอะไร

แต่เป็นเรื่องการงานของท่านที่คั่งค้างอยู่ ซึ่งบางอย่างก็เป็นเรื่องด่วน
วันหนึ่งรถโดยสารของดิฉันควำ่าลงข้างทาง ดิฉันไม่บาดเจ็บเลย ผู้ชาย
สองคนที่มาเป็นเพื่อนฉุดดิฉันขึ้นมา แล้วเราก็โดดขึ้นรถอีกคันหนึ่งที่
ผ่านมาพอดี จึงไม่เสียเวลาไปมากนัก และได้มาทำากิจธุระของท่านได้

เสร็จ จำาได้ว่า วันที่ ๑๙ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๔๙๐ ซึ่งเป็นวันเกิดของ
ดิฉันเองนั้น คุณประไพ ลูกสาวคุณหลวงอดุลฯ แต่งงาน ท่านให้ดิฉัน
เอาจดหมายซึ่งท่านเขียนไม่กี่บรรทัด ไปให้คุณหลวงอดุลฯ คงจะไม่มี

อะไรสำาคัญนอกจากแสดงความยินดี และส่งข่าวของท่านให้ทราบ
เท่านั้น เมื่อวันที่ ๒๐ พฤศจิกายน วันรุ่งขึ้น ดิฉันไปสัตหีบอีก ก็พบว่า
ท่านเดินทางออกจากประเทศไปแล้ว ตอนนั้นดูเหมือนจะไปอยู่ที่
สิงคโปร์ระยะหนึ่ง สำาหรับคุณพูนศุขและลูก ๆ ไปเยี่ยมท่านที่นั่นใน

เวลาหยุดเทอม
ระหว่างที่ท่านจากไปนี้ ครอบครัวของท่านต้องประสบ
เคราะห์กรรมต่าง ๆ คุณปาล ลูกชายคนโตถูกจับ คุณพูนศุขถูกจับ

ถูกกลั่นแกล้งสารพัด ดิฉันนึกถึงท่านที่อยู่ทางโน้น จะปวดร้าวจิตใจ
สักเพียงไหน รู้สึกสงสารท่านจับใจ ภายหลังเมื่อคุณพูนศุขกับลูก ๆ

ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๓ ๙๑