Page 174 - ปรีดีบรรณานุสรณ์ 2563
P. 174
๕
ท่าน ส. กล่าวไว้ในสสารธรรมประติการและวิวรรตการ จึง
ขอให้ลูกหามาศึกษาและอ่านดู คือ มีตอนหนึ่งท่านกล่าวไว้ว่า ความ
แวดล้อมทางภูมิศาสตร์นั้นมิใช่เป็นปัจจัยเด็ดขาดในการผลักดันให้
สังคมหนึ่ง ๆ พัฒนาไป ท่านกล่าวไว้อย่างถูกต้องว่า สภาพแวดล้อม
ทางภูมิศาสตร์มีบทบาทแต่เพียงทำาให้ช้าหรือเร็วบ้างในการพัฒนา
เท่านั้น ท่านได้ยกตัวอย่างว่า ในระหว่าง ๓,๐๐๐ ปีนั้น ดินฟ้าอากาศ
ของภูมิภาคยุโรปก็มิได้เปลี่ยนแปลง แต่ระบบสังคมของประเทศ
ในยุโรปที่มีเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ กัน เช่น ในสหภาพโซเวียต ยุโรป
ตะวันออกก็มีการเปลี่ยนแปลงจากยุโรปตะวันตก ฉะนั้น ถ้าถือตาม
ภูมิภาคทางภูมิศาสตร์แล้ว ประเทศญี่ปุ่นซึ่งอยู่ในอาเซียทำาไมจึงมี
ระบบทุนที่พัฒนาถึงขีดสูงสุด ท่าน ส. ยังได้กล่าวไว้อีกว่า พลเมือง
ที่หนาแน่นของประเทศหนึ่งก็มิใช่ปัจจัยชี้ขาดแห่งการที่สังคมหนึ่ง ๆ
จะวิวรรตไป ท่าน ส. จึงให้หลักไว้ว่า สิ่งที่เป็นพลังชี้ขาดที่ทำาให้สังคม
หนึ่ง ๆ พัฒนาไปนั้น คือ วิถีการผลิตชีวปัจจัยซึ่งประกอบด้วยพลัง
การผลิตและพลังการผลิตก็เริ่มมาจากเครื่องมือการผลิตที่พัฒนาขึ้น
และคนที่สามารถทำาและใช้เครื่องมือการผลิตนั้น เมื่อพลังการผลิต
ได้พัฒนาไปอย่างไรความสัมพันธ์การผลิตก็ต้องพัฒนาไปตาม คือ
จะเป็นความสัมพันธ์ตามระบบปฐมสหการ หรือตามระบบทาส หรือ
ตามระบบศักดินา หรือตามระบบทุน หรือตามระบบหัวต่อระหว่าง
ระบบทุนกับระบบสังคมนิยม หรือตามระบบสังคมนิยม
เมื่อปรากฏการณ์ได้ประจักษ์แก่เราว่า ในประเทศไทยได้มี
เครื่องมือการผลิตทุ่นแรงสัตว์พาหนะและแรงคน โดยมีพลังไอนำ้าพลัง
เครื่องยนต์พลังไฟฟ้าเข้ามาสู่ประเทศไทยอย่างรวดเร็วเช่นนั้น ความ
๕ ส. คือ สตาลิน ?.
ปรีดีบรรณานุสรณ์ ๒๕๖๓ ๑7๓
